Tylko do 15 listopada 2011 r., w toruńskim Muzeum Etnograficznym, można oglądać wystawę fotogramów autorstwa Daniela Pacha – „ Sąsiedztwo przeszłości. Zabytki kultury żydowskiej w województwie kujawsko-pomorskim”. Wystawa udostępniana jest bezpłatnie na koronie muzealnego amfiteatru.


Wystawa została przygotowana przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu i prezentuje artefakty społeczności żydowskiej, która  przez stulecia na terenach polskich współegzystowała z Polakami. Historia wzajemnych stosunków pomiędzy Polakami i Żydami jest od dawna i ciągle obecnie tematem wielu badań, publikacji, wystaw. To historia wzajemnej fascynacji, wpływów, ale i trudnych momentów, także takich, które ciągle czekają na swoje wyjaśnienie. Doświadczenie II wojny światowej i prowadzenie przez hitlerowców eksterminacji ludności żydowskiej (holocaust, shoah) spowodowało, że społeczność ta w zasadzie zniknęła z terenów Polski, w tym także z terenów dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego. Pomimo tego, że Żydzi mieszkający tutaj dawniej nie stanowili tak dużych i ważnych skupisk jak w innych regionach w Polsce, ważne jest przypominanie o tej części naszej historii.

Na terenie obecnego województwa kujawsko-pomorskiego zamieszkiwali głównie Żydzi, będący pod silnym wpływem kultury niemieckiej, a ich podstawowym językiem był język niemiecki. Dotyczyło to przede wszystkim terenów znajdujących się wcześniej pod zaborem pruskim. Społeczność ta nie była bardzo liczna, a na dodatek, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w roku 1918, wielu Żydów przeniosło się na teren państwa niemieckiego. Inna sytuacja była we wschodniej części Kujaw i na ziemi dobrzyńskiej, które stanowiły wcześniej część zaboru rosyjskiego. Tutejsi Żydzi byli mniej zasymilowani, posługiwali się głównie językiem jidysz.

Materialnych śladów po kulturze Żydów w województwie kujawsko-pomorskim pozostało niewiele. Synagogi i cmentarze zostały zniszczone głównie podczas II wojny światowej przez nazistów. Smutne jest jednak to, że niektóre obiekty zniknęły już w czasach powojennych – tak było na przykład z ocalałymi z wojny macewami (nagrobnymi pomnikami) na cmentarzu żydowskim w Toruniu. To samo stało się – i to już na początku lat 90. XX w. – z domem przedpogrzebowym na tym samym cmentarzu. Więcej szczęścia miały np. te budynki, które służyły za magazyny. Mimo tego, że nie dbano o nie należycie, to dzięki swej użyteczności przetrwały do dzisiaj. Ostatnio rozpoczęto remont synagogi w Fordonie. Jedyny ocalały stary cmentarz, na którym znajdują się jeszcze nagrobki, zachował się w Koronowie.

Na wystawie prezentowane są tylko te miejsca naszego województwa, gdzie materialne ślady Żydów jeszcze można zobaczyć. Wybór miejsc jest więc ściśle określony. Niektóre z nich – np. cmentarz w Koronowie, synagogi w Izbicy Kujawskiej czy Bydgoszczy-Fordonie – mimo zniszczeń, świadczą o dawnej, wielkiej kulturze. Inne budynki wielokrotnie zostały przebudowane i trudniej w nich dopatrzyć się synagogalnej architektury.

Wystawa przygotowana w Muzeum Etnograficznym im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu
z okazji ogólnopolskiej konferencji naukowej Edukacja regionalna. Żydzi w regionie kujawsko-pomorskim. Historia, dziedzictwo, kultura

Fotografie: Daniel Pach
Koncepcja i scenariusz: Hubert Czachowski, Justyna Słomska-Nowak
Projekt graficzny: Katarzyna Tużylak

Źródło:

Informacja prasowa Muzeum Etnograficzne