W poprzednim artykule podpowiedziałem co nieco o sprzęcie. Dzisiaj pora na porcję wiedzy teoretycznej. Dzieląc fotografię portretową pod względem stosowanego światła, wyróżniamy dwa rodzaje: aranżowane światło sztuczne oraz światło naturalne. Fotografując przy świetle sztucznym, jedynym ograniczeniem aranżacji oświetlenia jest wyobraźnia autora. Nie ma tutaj sztywnych zasad, które powiedzą jak wykonać dobry portret. Są jedynie wskazówki, które mogą naprowadzić na dobrą drogę. Przed wyborem odpowiedniego światła, należy zastanowić się i zaplanować dokładnie to co ma się zamiar uzyskać i jak chce się pokazać fotografowaną osobę. Najbardziej standardowym typem oświetlenia portretowego jest światło górno-przednio-boczne z wykorzystaniem jednej lampy oraz parasolki. Imituje ono najbardziej naturalne światło słoneczne. Chcąc zredukować wszelkie niedoskonałości, wygładzić skórę, zniwelować cienie na twarzy, stworzyć spokojną atmosferę, najlepszym wyborem będą dwie lampy z softboxami ustawione z przodu, dające miękkie wypełniające światło. Natomiast by zdjęcie było bardziej dynamiczne, z głębią, ukazujące większy dramatyzm, pokazujące starsze osoby z wyraźnymi zmarszczkami, stosuje się światło bardziej kontrastowe (plaster miodu), skierowane, boczne. Dobrym pomysłem jest też aranżacja świetlna tła, można je doświetlić trzecią lampą lub odwrotnie, odciąć od niego dopływ światła. Częstym zabiegiem jest podświetlanie światłem punktowym włosów od tyłu, zyskując dzięki temu efekt świetlistej otoczki.

miękkie oświetlenie z dwóch softboxów, modelka: Klaudia Kołaczyk

kontrastowe oświetlenie z boku, modelka: Sandra Seremet

kontrastowe oświetlenie z boku, modelka: Sandra Seremet

Portret przy świetle naturalnym nie wymaga takiej ilości sprzętu, niemniej jednak zaplanowanie i wykorzystanie światła pełni tutaj równie ważną rolę. W naturze można spotkać odpowiedniki opisanych wcześniej rodzajów świateł. Zatem miękkie światło jak z softboxa, uzyskać można w zachmurzony dzień. Bardziej kontrastowe w słoneczny dzień, gdy słońce chowa się za chmurą lub jakimś obiektem, a to przypominające światło przepuszczone przez plaster miodu, będzie gdy słońce świeci bezpośrednio na portretowaną osobę. Przy tym należy unikać południowego słońca, gdyż światło wtedy jest zbyt kontrastowe i mocne. Zdecydowanie lepsze efekty uzyska się rankiem lub popołudniu, gdy światło jest cieplejsze i bardziej miękkie. Światło słoneczne można wykorzystać również do podświetlenia włosów od tyłu. Najczęstszym błędem podczas portretowania w świetle naturalnym, jest niedoświetlenie twarzy lub cieni ,które na niej powstają. Wykorzystać tutaj można wszelkiego rodzaju blendy lub lampy błyskowe.

Miękkie światło naturalne z tyłu, i doświetlenie blendą z z przodu

światło kontrastowe z lekkim doświetleniem lampą

Jeśli chodzi o kadr, to wyróżniamy trzy podstawowe typy portretu: twarz, popiersie (najpopularniejszy tutaj jest tzw kadr amerykański, od kolan w górę) oraz cała postać. Największymi błędami są obcięcia części ciała w złym miejscu. Najczęściej są to ucięte dłonie, stopy lub obcięta głowa (z wyjątkiem fotografii twarzy). Kolejnym częstym błędem przy kadrowaniu, jest pozostawianie dużej części zdjęcia nie zapełnionej. Zbyt mała postać, źle umieszczona w kadrze, psuje całą kompozycję, wprowadzając chaos na zdjęciu. Dobrym rozwiązaniem, które często się stosuje, jest umieszczenie ważnych elementów w mocnych punktach. Może to być np. oko na którym jest ustawiona ostrość w portrecie twarzy lub głowa przy fotografii całej postaci. W ten sposób uzyskuje się spójną kompozycję i można uwypuklić ważny fragment zdjęcia.

umieszczenie twarzy z złotym punkcie równoważy kadr, modelka: Gosia Rabiniak

czasami łamanie zasad daje niezłe wyniki, model: Pan Mateusz

Stosując przedstawione do tej pory zasady, jest się w stanie zrobić świetny technicznie portret. Jednak to nie wszystko a wręcz mała część. Część techniczna ma po prostu nie przeszkadzać w odbiorze zdjęcia i współgrać z najważniejszą zasadą fotografii portretowej. Jest nią pokazanie uczuć, emocji, charakteru danej osoby. Patrząc na dobre fotografie, widać od razu co autor chciał pokazać. Można się skupić na wybranych cechach charakteru, można również spróbować wywołać jakieś emocje, niekoniecznie pozytywne. Ważną częścią fotografii portretowej jest rozmowa z modelem, nie tylko po to by rozluźnić atmosferę, ale też po to by lepiej poznać tą osobę. Pomoże to dojść do konkretnego efektu, jaki ma za zadanie wywołać zdjęcie portretowe. W zasadzie to taka rozmowa powinna się odbyć jeszcze przed planowaniem sesji. Gdy będzie już wytyczony cel, wtedy dostosowuje się inne środki do niego, takie jak światło, czy strój. Ważne jest by zachować czujność i być cały czas gotowym do zrobienia zdjęcia. Niejednokrotnie te najlepsze portrety powstają nieoczekiwanie, gdy osoba którą fotografujemy zrobi jakąś wyrazistą minę lub gest.

modelka: Kasia Rabiniak

modelka: Kasia Rabiniak

Zrobienie świetnego portretu wymaga sporego doświadczenia. Trzeba mieć świetnie opanowaną technikę, by wiedzieć jakich środków wyrazu użyć do danego zdjęcia, ale przede wszystkim trzeba być dociekliwym poszukiwaczem, mieć swój cel i dążyć do niego. Opowiadać jakąś historię każdym zdjęciem, przedstawiać postać tak by patrząc na jej portret czuło się, że się ją zna. Szukać wyjątkowych cech, skrywanych emocji, powodować chwilę zastanowienia u obserwatorów.

Fot. Jacek Mołek